Današnji dan 13. mart 1946. godine ostao je upisan u istoriji kao dan kada su pripadnici jugoslovenske službe Državne bezbednosti uhapsili generala i komandanta četničkog pokreta u Drugom svetskom ratu, Dragoljuba Dražu Mihailović.
Hapšenje je označilo završnicu višemesečne potrage za jednim od najpoznatijih vojnika i političkih simbola ratne Jugoslavije, ali je ujedno otvorilo i dugotrajne rasprave o karakteru tog čina, koje traju sve do danas.
Za mnoge pristalice monarhističkog i ravnogorskog pokreta, događaj se smatra jednim od najdramatičnijih trenutaka posleratne jugoslovenske istorije i simbolom političkog obračuna nove komunističke vlasti sa protivnicima.
Potera koja je trajala mesecima
Nakon završetka Drugog svetskog rata i uspostavljanja vlasti pod vođstvom komunista i Josip Broz Tito, pripadnici jugoslovenskog aparata bezbednosti započeli su opsežnu potragu za Mihailovićem i njegovim saradnicima. General se posle raspada četničkih jedinica povlačio kroz planinske predele Bosne i Srbije, pokušavajući da izbegne hapšenje.
Posle višemesečne potrage, operativci tadašnje službe bezbednosti uspeli su da lociraju Mihailovića. Prema tadašnjim zvaničnim izveštajima, uhapšen je 13. marta 1946. godine u istočnoj Bosni. Taj događaj vlast je predstavila kao veliki uspeh državnog aparata i konačno uklanjanje poslednjeg značajnog vojnog protivnika nove Jugoslavije.
Međutim, u delu javnosti i među pristalicama ravnogorskog pokreta ovaj događaj se tumači kao istorijska izdaja i posledica složene operacije infiltracije i obmane.
Suđenje koje je podelilo istoriju
Nakon hapšenja, Mihailović je prebačen u Beograd, gde mu je suđeno pred vojnim sudom. Proces je održan tokom leta 1946. godine i izazvao je ogromnu pažnju domaće i međunarodne javnosti.
Vlasti su ga optužile za saradnju sa okupatorom i ratne zločine. Sa druge strane, njegove pristalice tvrdile su da je proces politički motivisan i da predstavlja pokušaj delegitimizacije ravnogorskog pokreta.
Presuda je doneta 15. jula 1946. godine: Mihailović je osuđen na smrt i ubrzo potom streljan. Ta presuda ostala je jedna od najkontroverznijih odluka posleratne Jugoslavije.
Decenijama kasnije, istorijska rasprava o njegovoj ulozi i odgovornosti nastavila je da deli istoričare, političare i javnost.
Heroj koji je ostao simbol otpora
Ličnost i delo Dragoljuba Draže Mihailovića i danas zauzimaju posebno mesto u istorijskom pamćenju srpskog naroda. Kao komandant Jugoslovenske vojske u otadžbini, Mihailović je tokom Drugog svetskog rata organizovao jedan od prvih pokreta otpora protiv okupacije na prostoru poražene Kraljevine Jugoslavije.
Za mnoge njegove savremenike i sledbenike, on je predstavljao simbol borbe za slobodu, vernost kralju i otpor totalitarnim ideologijama koje su obeležile ratni period. Uprkos dramatičnom završetku rata, političkom progonu i pogubljenju nakon suđenja 1946. godine, u narodnom sećanju ostao je upamćen kao vojnik koji je ostao veran svojim uverenjima i zakletvi.
Decenijama nakon njegove smrti, uspomena na Mihailovića nastavila je da živi kroz porodična sećanja, istorijska istraživanja i javne rasprave. Za veliki deo javnosti u Srbiji on je ostao simbol borbe za otadžbinu i ličnost koja je, uprkos porazu i političkim osudama, zadržala mesto heroja u nacionalnoj istoriji.
Biografija Dragoljuba Draže Mihailovića
Dragoljub Draža Mihailović rođen je 27. aprila 1893. godine u Ivanjici, u tadašnjoj Kraljevini Srbiji. Vojnu karijeru započeo je kao pitomac Vojne akademije u Beogradu.
Tokom svoje karijere učestvovao je u više ratova:
⏩Balkanski ratovi (1912–1913) – kao mladi oficir srpske vojske.
⏩Prvi svetski rat – učestvovao u borbama i povlačenju preko Albanije.
⏩Međuratni period – nastavio vojnu službu i napredovao u činovima u vojsci Kraljevine Jugoslavije.
Nakon nemačke invazije na Jugoslaviju 1941. godine, Mihailović se povlači na Ravnu goru i organizuje pokret otpora poznat kao Jugoslovenska vojska u otadžbini, odnosno četnički pokret.
U prvim godinama rata imao je podršku jugoslovenske vlade u izbeglištvu i saveznika, uključujući Veliku Britaniju. Međutim, kako je rat odmicao, saveznička podrška preusmerena je na partizanski pokret pod vođstvom Tita.
Posle sloma četničkih snaga i završetka rata, Mihailović se skrivao sve do hapšenja 1946. godine.
Istorijski događaj koji i dalje deli javnost
Hapšenje Mihailovića 13. marta 1946. godine predstavlja jedan od ključnih trenutaka posleratne jugoslovenske istorije. Za neke je to bio završetak borbe protiv kolaboracije, dok drugi taj događaj vide kao politički obračun i istorijsku izdaju.
Bez obzira na različita tumačenja, činjenica je da ime Dragoljuba Draže Mihailovića i danas zauzima posebno mesto u raspravama o istoriji Drugog svetskog rata i sudbini Jugoslavije u turbulentnom 20. veku.
Izvor Informer
